Krštenje deteta u pravoslavnoj crkvi: koraci, kum i šta poneti

Osnova je kratka: dogovor sa parohom, kum koji ispunjava crkvene uslove, sveća i belo platno. Sve ostalo — termin, dokumenta, prilog — dogovara se u hramu, i tu se beogradski hramovi pomalo razlikuju. Ispod je redosled koraka, uz napomenu gde se pravila hramova ne poklapaju.

Prvi korak: pronađite svog paroha

Sve oko krštenja dogovara se sa parohom — sveštenikom nadležnim za vašu ulicu. Hramovi dele svoju teritoriju na parohije po ulicama, a ova tri beogradska hrama na sajtovima objavljuju ko je nadležan za koju adresu:

• Vaznesenjska crkva ima pretragu po nazivu ulice (unosi se ćirilicom) koja izbacuje ime paroha i telefon.
• Hram Svetog Save objavljuje kojoj parohiji pripadaju ulice na Vračaru i ima kontakt formu preko koje se obraćate svom svešteniku.
• Saborna crkva ima tri parohije, za deo Starog grada i deo Novog Beograda, sa spiskom ulica po parohiji.

Ako želite krštenje u hramu kome ne pripadate po adresi, raspitajte se direktno u tom hramu — sajtovi ne navode kako se to rešava.

Zakazivanje: telefonom ili lično, ne mejlom

Način zakazivanja nije svuda isti. Saborna crkva krštenja zakazuje u parohijskom domu (Sime Markovića 3) ili telefonom i izričito moli da se krštenja ne zakazuju mejlom. Vaznesenjska crkva i Hram Svetog Save upućuju na direktan kontakt sa parohom.

Na tom prvom razgovoru pitajte sve što sajtovi ne pišu: koja dokumenta treba za dete i za kuma, koliko obred traje i kako se daje prilog. Trajanje vam treba i za satnicu ručka posle obreda.

U Sabornoj crkvi krštenje može da prati hor Prvog beogradskog pevačkog društva, osnovan 1853. godine, koji peva na bogosluženjima tog hrama. Tu želju javljate svešteniku kad dogovarate datum.

Kada krstiti dete

Po Vaznesenjskoj crkvi, krštenje se može obaviti u svako doba godine i dana, a dete se može krstiti čim malo ojača, posle četrdesetog dana. Ista crkva odlaganje krštenja zbog čekanja kuma, posla ili prvog rođendana naziva neopravdanim, a Saborna crkva poručuje da se deca krštavaju dok su još bebe.

Ako datum padne u post, Vaznesenjska crkva naglašava da hrana na proslavi obavezno treba da bude posna. To je dobro znati pre nego što birate meni.

Ko može da bude kum

Kum je svedok krštenja i duhovni roditelj deteta: na obredu ga drži, odgovara u njegovo ime i izgovara Simvol vere. Zato su uslovi koje hramovi navode dosta jasni.

• Pravoslavne vere i kršten — to navode i Vaznesenjska i Saborna crkva.
• Punoletan — Vaznesenjska crkva dodaje „u svakom slučaju ne mlađi od 15 godina“.
• Ne može biti: pripadnik druge vere, raskolnik, jeretik, maloletnik, monah, niti roditelj svom detetu (Vaznesenjska crkva).
• Zna Oče naš i Simvol vere — Saborna crkva traži da kum zna Oče naš i da je bar upoznat sa Simvolom vere, a najbolje da ga zna napamet.
• Ne iz uže krvne rodbine — Saborna crkva piše da kuma ne treba birati među krvnim srodnicima, a Vaznesenjska da „nije uobičajeno“ da kumuju bliži srodnici, jer kumstvo stvara duhovno srodstvo.

Po tekstu Vaznesenjske crkve, kum daje ime detetu. Ako imate željeno ime, dogovorite ga sa kumom pre obreda.

Dokumenta: pitajte paroha, a kum neka proveri krštenicu

Spisak dokumenata Vaznesenjska crkva, Saborna crkva i Hram Svetog Save ne objavljuju na sajtovima — Saborna crkva izričito upućuje da se o tome informišete kod nadležnog paroha. Pitajte zasebno šta treba za dete, a šta za kuma.

Za kuma je važan dokaz da je kršten — krštenica. Vaznesenjska crkva opisuje i slučaj kad je neko kršten kao dete, a krštenicu nema i nije upisan u knjigu krštenih.

Tada su potrebna dva svedoka sa krštenja (na primer kum i jedan od roditelja, ili oba roditelja) ili fotografija sa krštenja, pa sveštenik vrši naknadni upis i tek onda izdaje izvod. Zato neka kum proveri svoju krštenicu odmah kad pristane, a ne nedelju dana pred obred.

Šta se nosi na krštenje

Hramovi navode ove stvari, a po Sabornoj crkvi belo platno i dar obezbeđuje kum:

• Sveća — kupuje se u hramu u kom se obavlja krštenje, ne na ulici (Vaznesenjska i Saborna crkva). Saborna dodaje da veličina i boja nisu presudne, a roze i plave trake po polu nemaju nikakav značaj za obred.
• Belo platno (krsnica) ili beli peškir — Vaznesenjska crkva navodi platno od jednog do jednog i po metra, a Saborna da ga treba dovoljno da dete bude potpuno pokriveno. Od krsnice se posle šije košuljica, benkica ili jastučić.
• Posudica ili vosak za pramen kose — deo kompleta za krštenje koji prodaje Hram Svetog Save, jer se tokom obreda detetu postriže kosa.
• Dar od kuma — Saborna crkva navodi da je uobičajeno da kum pokloni krstić, a mogu i ikona, brojanice ili duhovna knjiga.

Gotov komplet za krštenje (sveće, belo platno i posudica za kosu) prodaje prodavnica Hrama Svetog Save, a prodavnica Saborne crkve u priprati hrama ima sve što je potrebno za krštenja.

Kako teče obred

Redosled obreda opisuju Vaznesenjska i Saborna crkva i sajt Srpske pravoslavne crkve:

1. Oglašenje — sveštenik čita molitvu oglašenja i molitve zaklinjanja.
2. Odricanje od satane — kum sa detetom okrenut je ka zapadu i odgovara na pitanja sveštenika.
3. Sjedinjenje sa Hristom — okreću se ka istoku, a kum izgovara Simvol vere.
4. Osvećenje vode i ulja i pomazanje deteta osvećenim uljem.
5. Krštenje — trokratno pogružavanje u vodu uz reči „Krštava se sluga Božiji (ime)…“, na šta kum odgovara „Amin”.
6. Oblačenje u belo — dete se oblači u krsnicu ili pokriva belim platnom.
7. Miropomazanje — sveštenik pomazuje čelo, oči, usta, uši, ruke, prsa i noge.
8. Tri kruga oko krstionice uz pevanje „Vi koji se u Hrista krstiste…“.
9. Čitanje Apostola i Jevanđelja, omivanje i postriženje kose.

Majka i krštenje: ako se dete krštava pre četrdesetog dana, majka ne prisustvuje — u tome se obe crkve slažu. Posle tog roka Vaznesenjska crkva njeno prisustvo naziva „preporučljivim i poželjnim“, a Saborna crkva kaže da je obavezno.

Koliko obred traje, hramovi ne objavljuju. Pitajte paroha i vreme završetka javite sali.

Posle krštenja: upis, krštenica i pričešće

Posle obreda sveštenik upisuje dete u Matičnu knjigu krštenih i miropomazanih, a krštenica je izvod iz te knjige — sa imenom deteta, roditelja i kuma. Uzima se u hramu u kom je dete kršteno, a po nju može da ode i neko iz porodice.

Sačuvajte je: kad dete jednog dana bude kum, dokaz o krštenju će mu trebati. Ako je potrebna iz inostranstva, Vaznesenjska crkva navodi da sveštenik može da je pošalje poštom ili skeniranu.

Sajt Srpske pravoslavne crkve navodi da se novokršteni na Svetoj Liturgiji prvi pričešćuje. Pramen kose u vosku, po opisu Hrama Svetog Save, čuva se kao uspomena na krštenje.

Proslava posle obreda

Vaznesenjska crkva piše da krštenje prati svečani ručak i o njemu kaže samo jedno: ako je post, i trpeza treba da bude posna. Izbor prostora blizu hrama, format ručka i satnica u odnosu na obred obrađeni su u vodiču za proslavu krštenja.

Ako krštavate u Hramu Svetog Save, kraći put za goste znači sala u istom kvartu — pogledajte prostore za ručak posle krštenja na Vračaru.

Česta pitanja

Može li kum da bude brat, ujak ili tetka?

Saborna crkva piše da kuma ne treba birati među krvnim srodnicima, a Vaznesenjska da to nije uobičajeno. Ako baš želite nekog iz rodbine, pitajte paroha pre nego što ga zamolite.

Koliko košta krštenje?

Vaznesenjska crkva, Saborna crkva i Hram Svetog Save ne objavljuju iznos na sajtovima — o prilogu razgovarate sa parohom pri zakazivanju. Sveću kupujete u hramu, a komplet za krštenje posebno.

Šta ako kum nema krštenicu?

Neka se javi hramu u kom je kršten. Ako upisa nema, Vaznesenjska crkva opisuje naknadni upis uz dva svedoka sa krštenja ili fotografiju, posle čega se izdaje izvod.

Kako se krštava odrasla osoba?

Po Vaznesenjskoj crkvi, odrasli sam izgovara Simvol vere, posti bar sedam dana pre krštenja i posle se pričešćuje. Saborna crkva za one koji se pripremaju za krštenje navodi post od najmanje tri dana, pa trajanje posta proverite sa parohom.